بدون شک شما نیز در تربیت فرزندان خود در برخی موارد به مشکلاتی برخورد کرده اید. مشکلاتی که گاه به شدت انرژیتان را تحلیل داده و شما را دچار سرخوردگی میکند. مشکلاتی که ناشی از عدم بکارگیری روش های صحیح تربیتی در رابطه ی والیدن با فرزندان است. حال آنکه میتوان با مطالعه ی روش های تربیتی در فرزندان، تا حدود زیادی بر این مشکلات غلبه کرد. در این مقاله قصد داریم به طور خلاصه و با زبانی ساده، به تشریح دو روش از روش های تربیتی فرزندان بپردازیم. روش هایی که اگر در جای خود و با اصول صحیح پیگیری شوند، قطعا نتایج شگرفی برجای میگذارند.

 

انواع تشویق و تنبیه

تشویق به زبان ساده یعنی فعالیتی که انجام آن باعث بروز و یا ادامه دادن مجموعه رفتارهای مطلوب میشود. در تشویق، شما قصد دارید وقوع رفتار صحیح را افزایش دهید یا لااقل آن را ادامه دار کنید.

 

تشویق به 2 روش صورت میگیرد.

 

  1. تشویق مثبت

آشناترین نوع تشویق در روابط بین والدین و فرزندان این نوع تشویق است. بدون شک شما هم همه روزه ازین نوع روش تشویق استفاده کرده و میکنید. تشویق مثبت را میتوان اینگونه تعریف کرد: ایجاد یا تخصیص یک حالت خوشایند جهت ادامه ی رفتاری خوشایند.

برای مثال کودک شما امروز غذایش را تا انتها خورده و ظرف غذایش را هم تمیز کرده است. یا اینکه امروز بسیار مودب بوده و شما از وی راضی هستید. حال برای اینکه این رفتار خوشایند او ادامه دار شود، به او پاداشی میدهید. این پاداش میتواند شامل دادن یک بستنی و یا بردن او به شهر بازی باشد.

 

  1. تشویق منفی

احتمالا گاهی ازین روش برای تشویق فرزند خود استفاده کرده اید. توصیه میشود این روش در حد ضرورت مورد استفاده قرار گیرد و نباید به عنوان پایه ی تشویقی در کودکان تکرار شود. تشویق منفی را میتوان اینگونه تعریف کرد: حذف یک حالت ناخوشایند جهت ادامه ی رفتاری خوشایند.

برای مثال کودک شما هر روز ملزم به تمیز  کردن اتاق خود است و این امر کمی برای او سخت است. حال شما میتوانید از وی بخواهید با توجه به اینکه به شما در انجام خرید خانه کمک کرده است، امروز از انجام این کار معاف باشد. در حقیقت شما یک امر ناخوشایند را از چرخه ی فعالیت وی حذف کرده اید تا بدین طریق او را تشویق کنید.

 

 

تنبیه مخالف تشویق است و زمانی استفاده میشود که شما قصد دارید که رفتار نامطلوب را از چرخه ی رفتاری فردی حذف کنید. در تنبیه، شما قصد دارید از وقوع رفتار خاصی جلوگیری کنید یا آنرا کاهش دهید.

 

تنبیه به 2 روش صورت میگیرد.

 

  1. تنبیه مثبت

این روش تنبیه، متاسفانه در بین خانواده ها زیاد دیده میشود، آن هم از نوع فیزیکی اش.  این نوع روش تنبیه برخلاف اسمش اصلا مثبت نیست و میتواند آثار زیان باری بر روان کودک بگذارد. تنبیه مثبت را میتوان اینگونه تعریف کرد: ایجاد یا کاربرد یک محرک ناراحت کننده، جهت جلوگیری از وقوع یک رفتار ناخوشایند.

برای مثال کودک شما در انجام تکالیفش کوتاهی کرده یا نمرات بدی در امتحانات آورده است، اگر وی را تنبیه بدنی کنید یا محرومیت شدیدی برای وی در نظر بگیرید در حقیقت وی را به شیوه ی تنبیه مثبت، تنبیه کرده اید.

 

  1. تنبیه منفی

 تنبیه منفی را میتوان اینگونه تعریف کرد: حدف یک پاداش در جهت حذف رفتاری ناخوشایند.

این نوع تنبیه در نظام های اجتماعی به وفور دیده میشود. احتمالا اگر پشت فرمان نشسته باشید و خلاف قوانین راهنمایی و رانندگی عمل کرده باشید، با جریمه ای از سمت افسر راهنمایی و رانندگی مواجه شده اید. این جریمه در تعریف برابر با این نوع از تنبیه است.

برای مثال فرزند شما به شما دروغ گفته است و شما در پاسخ به این عمل وی، نمیگذارید او تلویزیون تماشا کند. یا وی را مجبور میکنید به انجام کارهای اضافی منزل بپردازد.

 

چه تشویق و چه تنبیه باید در جای خود و با رعایت عدالت به کار روند، در این مورد قصد نداریم با دادن یک فرمول ثابت شما را ملزم به اجرای آن کنیم اما همواره به یاد داشته باشید، کودکان با تشویق انگیزه میگیرند و مسیر برای تربیت آنها هموارتر میشود، سعی کنید حتی الامکان از تنبیه به خصوص از نوع بدنی اش اسنفاده نکنید، زیرا در شخصیت کودک آثار زیان باری بر جای میگذارد. اگر فرزند شما خطایی مرتکب میشود سعی کنید در اولین گام فرصت جبران به او بدهید، اینگونه او را از اشتباهش آگاه میکنید و عزت نفس وی را نیز حفط کرده اید. در قدم های بعدی با تفهیم اشتباهش به او سعی کنید او را متوجه خطایش بکنید. این موارد اگر به درستی استفاده شوند، بدون شک میتوانند نقش بسیار زیادی در تربیت فرزند شما داشته باشند. همچنین در ذیل اصولی را نگارش کرده ایم که به شما کمک میکند از این روش ها بهتر نتیجه بگیرید. 

اصولی که باید بدانید:

  1. چه تشویق و چه تنبیه باید عادلانه باشد، تنبیه و تشویق هایی ناعادلانه نتایج خوبی بر جای نمیگذارند.
  2. حتما دلیل تشویق و تنبیه را به کودک خود بگویید تا دقیقا متوجه شود برای چه موردی تشویق یا تنبیه شده است.
  3. بهترین زمان برای تشویق یا تنبیه، بلافاصله بعد از رفتار کودک است و در این زمان بیشترین اثرگذاری را دارد. هرچند که میتوانید برای تنبیه کمی به او فرصت جبران بدهید.
  4. تشویق را جلوی دیگران و تنبیه را در خلوت خودتان انجام دهید. زیرا تشویق جلوی جمع باعث افزایش انگیزه ی کودکتان شده و تنبیه جلوی جمع باعث کاهش اعتماد به نفس در کودکتان میشود.
  5. سعی کنید نوع تشویق و تنبیه شما در هر بار، با دفعه ی قبلی تفاوت داشته باشد، زیرا در صورت ثابت بودن نوع آن، کم کم اثر خود را از دست میدهد.

 

تمامی مطالب ذکر شده در وبلاگ رساگو، توسط متخصصین این تیم -شامل «کارشناسان گفتار درمانی، کارشناسان روان شناسی و کارشناسان کاردرمانی»- نگارش و تالیف شده است. انتشار مطالب با ذکر منبع بلامانع است.